Otto Rank Hangi Kuramdır?
(Çok Derin Ama Eğlenceli Bir Sohbete Hazır Mısınız?)
Hadi bakalım, bugün konumuz ciddi ama esprili olacak! İçsel dünyamızın labirentlerinde gezinmek her zaman ilginç olmuştur. Tıpkı bir gün arkadaş grubunuzla İzmir’de otururken, “Hadi ya, her şeyin bir anlamı var mı?” diye sorguladığınız o anlar gibi. Ne de olsa, derinliklerin peşinden giderken eğlenmek de gerek, değil mi? Bu yazıda, Otto Rank’ın psikolojik kuramlarına bir göz atacağız ve bunu hem düşündürürken hem de güldürürken yapacağız. Çünkü mesele sadece derinlik değil, bir de o derinlikleri nasıl kavradığımız!
Otto Rank Kimdir, Ne Yapmıştır?
Bir an, İzmir’in sıcağında çimenlere uzanmış, güneşin altında yanarken (evet, o kadar sıcak bir gün), Otto Rank’ı araştırmaya karar verdim. “Hadi bakalım, kim bu adam?” diye merakla internete daldım. Çıkan ilk şey şu oldu: Otto Rank, Freud’un öğrencisi, hatta onun çok yakın arkadaşı. Freud kadar ünlü olmayabilir ama bilim dünyasında önemli bir yer edinen bir figür.
Otto Rank, bireyin psikolojik gelişiminde “doğum travması” kavramını ortaya atan isimdir. Evet, doğru okudunuz! “Doğum travması” dedik. Şimdi derin bir nefes alıp, konuyu anlamaya çalışalım.
Doğum Travması Kuramı: Hayatın İlk Şokunu Hissediyor Musunuz?
Evet, bildiğimiz doğum, gerçek doğum! Yani, o ana kadar rahimde huzurlu bir ortamda olan bebek, aniden dış dünyaya adım atar. Bu geçişin psikolojik açıdan nasıl bir etkisi olabilir? İşte Otto Rank’a göre, insanın yaşamında aslında bir tür travma yaratır. Yani o gün, dünyaya gelmek zor bir şey! Hani bazen arkadaşlarınızla sohbet ederken, “Vallahi bu dünya bir tuhaf, her şey zor” dediğinizde, farkında olmadan Otto Rank’ı onaylıyorsunuz!
Rank, doğumun bir insanın hayatında ilk büyük ayrılık deneyimi olduğunu savunur. Hani o rahat, sıcak ortamdan – dışarıdaki “soğuk, sert, karmaşık” dünyaya geçiş… Tam da bu noktada, hepimiz biraz daha duygusal ve belki de biraz daha stresli olabiliriz. Ne de olsa, insanın hayatındaki ilk travma, bir bakıma bu kadar radikal bir değişimi içeren bir şey olabilir.
Bunu bir de şöyle düşünebiliriz: Arkadaş grubunda herkes “böyle böyle bir şey var, biz ona ‘hayat’ diyoruz” diye anlatırken, birden biri çıkıp, “Yahu bu hepimiz için çok zor bir süreçti!” dese, “Haa, evet, bence de” diyerek onu onaylayabiliriz. Aslında hepimiz, yaşamımızın ilk anlarından itibaren dünyaya uyum sağlamaya çalışan birer “kurtuluş mücadelesi veren bebekler”iz!
“Yaşamak Zor” ve “Yaşama İstek” Arasında Bir Çekişme
Gelin şimdi de bir bakış açısını biraz daha açalım. Otto Rank, doğumun ardından kişiliğimizin gelişmesinde çok önemli bir rol oynayan bir şeyin daha altını çizer: “Yaşama isteği” ve “hayatın zorlayıcı doğası.” İnsan, bazen bu iki duygu arasında bir çekişme yaşar. Yani, bir yanda dünyaya karşı büyük bir istekle, diğer yanda ise bu dünyayı daha fazla zorlanmadan keşfetme arzusu arasında kararsız kalabiliriz.
Bu da aslında bize hem kendi hayatımızla hem de çevremizdeki insanlarla ilgili ilginç bir şeyler düşündürtebilir. Mesela ben, her sabah uyanıp işe gitmeye başladığımda (bazen çok sevdiğim bazı şeyleri yaparken bile) kafamda “Gerçekten bunları yapmak istiyor muyum?” sorusu sürekli yankılanır. Aslında o an, Otto Rank’ın “doğum travması”nı ve “hayata adaptasyon” sürecini yaşıyorum diyebiliriz. Yani içsel dünyamda yaşadığım bu çekişme, sürekli dışarıya yansıyan bir kafa karışıklığı yaratır.
Aklınıza gelirse, İzmir’deki sabah koşularında genelde başıma gelen bir şey vardır: Yarım saat koştuktan sonra kendimi tanımadığım biri gibi hissetmeye başlarım. Sanki, “Bu kadar mıydı?” demek isterim. Sonra iç sesim devreye girer: “Hadi ya! Gittikçe zorlaşıyor, buna alışman gerek.” Biraz daha zorlasam da sabahları koşmaya devam ederim. Bence bu tür durumlar, yaşamın gerçekten bizlere oturduğu yerlerden biri.
İnsan, İki Dünyada Birden Var Mıdır?
Otto Rank’ın teoriye dair bir diğer ilginç katkısı, hayatımızın başlangıcındaki bu travmanın, kişinin yaşamındaki diğer travmalara zemin hazırlamasıyla ilgilidir. Yani, bir şekilde her insanın hayatında her zaman bir yastık, bir battaniye arayışı vardır. Doğum anı, bir tür kırılma noktası yaratır. Biz, hem “hayata” hem de “gerçekten” yaşamaya çalışan varlıklar olarak her zaman bir iki dünyada birden var olmaya çalışırız.
Bunu şöyle de anlatabiliriz: Düşünün ki bir gün sadece eğlenceye dayalı bir tatil yapmak istiyorsunuz ama o anda çevrenizdeki herkes her türlü stresini size yansıtmaya başlıyor. O an, tek isteğiniz sadece rahatlamakken, Otto Rank’ın “doğum travması” teorisinin bir tür günümüzdeki yansıması gibi hissedebilirsiniz. Yani, en derin anlarınızda bile yaşadığınız gerginliği ve huzursuzluğu bir şekilde dışarıya yansıttığınızda, içsel çatışmalarınızın karmaşık bir hal aldığını fark edersiniz.
Bu, Otto Rank’ın vurguladığı o “iki dünyada var olma” durumunu biraz daha derinleştiriyor: Bir tarafımız bu zor dünyada yer almaya çalışırken, diğer tarafımız güvenli ve sakin bir alan arayışındadır.
İleriye Dönük, Kendi Kendimize Sorgulamalar
Neyse, konuya biraz mizah katıp, konu dışına da kaymak istedim (görüyorsunuz değil mi, biraz dağılmaya başladım!). Ama işte, Otto Rank’ın kuramı, hayatımızın her anında, her gün kendi içsel dünyanın sorgulamasını yaparken, bir şekilde sürekli yanımızda olan bir düşünce biçimi gibi. Hani bazen arkadaşlarınızla bir araya geldiğinizde, bir yandan çok şaka yaparken diğer yandan da gerçekten dünyaya dair ne düşündüğünüzü sorgulamak gibi!
Sonuç olarak, Otto Rank’ın kuramı, hayatımızın ilk anlarından itibaren yaşadığımız travmaları anlamamıza yardımcı olan, bizim içsel çatışmalarımızı gösteren bir bakış açısıdır. Bunu sorgularken bazen kendimize, bazen de çevremize gülerken, derin bir şekilde hayatın bu karmaşık yapısına da eğlenceli bir bakış açısıyla yaklaşmış oluruz.
Sonuç: Hayat, Gerçekten Zor Ama Eğlenceli!
Otto Rank’ın kuramı, derin bir psikolojik analiz yapmakla birlikte, eğlenceli bir şekilde hayatın karmaşık yapısına bir ışık tutuyor. Bazen, “Doğum travması” gibi bir düşünceyi bile, eğlenceli bir bakış açısıyla anlayabiliyoruz. Çünkü her şey, her an, biraz ciddi ve biraz eğlenceli.
Bir daha sabah işe gitmeden önce “Yine mi bu?” diye düşünürken, Otto Rank’a bir selam gönderin ve hayatın ne kadar zorlayıcı olsa da, bir yandan da ne kadar ilginç ve eğlenceli olduğunu hatırlayın!